Khi quan hệ với người hướng dẫn có vấn đề: các bước xử lý

Quan hệ với người hướng dẫn ảnh hưởng tới trải nghiệm học sau đại học nhiều hơn bất kỳ yếu tố nào khác.

Đây cũng là quan hệ có chênh lệch quyền lực rất lớn — họ ảnh hưởng tới tiến độ, công bố, thư giới thiệu và cơ hội của bạn. Khi có vấn đề, học viên thường chịu thiệt và ngại lên tiếng.

Phân biệt các mức

Khác biệt về phong cách. Họ quản lý sát trong khi bạn thích tự chủ, hoặc ngược lại. Đây là chuyện thường và giải quyết được bằng trao đổi.

Vấn đề về thời gian. Họ quá bận, hiếm gặp, phản hồi bản thảo mất nhiều tháng. Đây là than phiền phổ biến nhất và có cách xử lý.

Bất đồng chuyên môn. Về hướng nghiên cứu, về phương pháp. Giải quyết được, đôi khi cần bên thứ ba.

Vấn đề về công bằng. Không được ghi tên đúng vai trò, bị giao việc ngoài phạm vi nghiên cứu của bạn như việc thường xuyên.

Vấn đề về ứng xử. Hạ nhục trước người khác, đe doạ về tương lai của bạn.

Vấn đề nghiêm trọng. Quấy rối, phân biệt đối xử, ép làm điều vi phạm liêm chính.

Bốn mức đầu thường xử lý được bằng trao đổi. Hai mức sau cần cơ chế chính thức.

Với vấn đề về thời gian và phản hồi

Các cách làm cụ thể:

• Đặt lịch gặp định kỳ thay vì gặp khi cần — lịch cố định dễ được giữ hơn.
• Gửi chương trình trước buổi gặp — nêu rõ bạn cần quyết định gì.
• Gửi tóm tắt sau mỗi buổi — những gì đã thống nhất, ai làm gì. Vừa tránh hiểu nhầm vừa là ghi chép.
• Gửi từng phần thay vì cả chương — phản hồi cho mười trang nhanh hơn nhiều so với một trăm trang.
• Hỏi rõ về thời gian phản hồi khi gửi, và nhắc lịch sự khi quá hạn.
• Nói rõ mức khẩn — phân biệt việc cần gấp với việc có thể chờ.

Cách nêu vấn đề

• Chọn thời điểm — không phải lúc họ đang căng hoặc vội.
• Nói về tác động, không về tính cách — em cần phản hồi sớm hơn để kịp tiến độ, thay vì thầy chậm quá.
• Đề xuất giải pháp cụ thể, không chỉ nêu vấn đề.
• Hỏi về góc nhìn của họ — có thể có ràng buộc bạn không biết.
• Ghi lại sau đó.

Nếu ngại nói trực tiếp: viết thư điện tử lịch sự nêu vấn đề và đề xuất. Nhiều người thấy dễ hơn, và nó cũng tạo ghi chép.

Khi trao đổi không hiệu quả

• Tìm người thứ hai — đồng hướng dẫn, thành viên hội đồng, hoặc một giảng viên khác có thể tư vấn chuyên môn.
• Nói với bộ phận đào tạo sau đại học — nhiều cơ sở có người phụ trách việc này.
• Tìm người cố vấn ngoài — người trong ngành ở nơi khác, không có xung đột.
• Xây mạng lưới rộng hơn để không phụ thuộc hoàn toàn vào một người.

Với vấn đề nghiêm trọng

• Ghi lại ngay — thời gian, nội dung, ai có mặt. Ghi càng sớm càng đáng tin.
• Lưu mọi trao đổi liên quan, ở nơi ngoài hệ thống của cơ sở.
• Tìm hiểu quy trình — cơ sở thường có bộ phận tiếp nhận và có quy định bảo vệ người phản ánh.
• Nói với người bạn tin — không chịu một mình.
• Tìm hỗ trợ tâm lý nếu cần — những tình huống này ảnh hưởng thật.
• Không tự đối chất.

Với yêu cầu vi phạm liêm chính — sửa dữ liệu, thêm tên người không đóng góp — việc làm theo đặt chính bạn vào rủi ro, vì tên bạn ở trên công trình đó suốt đời.

Đổi người hướng dẫn

Khi nên cân nhắc:

• Đã thử trao đổi nhiều lần mà không cải thiện.
• Hướng nghiên cứu của bạn đã lệch khỏi chuyên môn của họ.
• Có vấn đề nghiêm trọng về ứng xử.
• Tiến độ bị ảnh hưởng nặng và kéo dài.
• Họ sắp nghỉ hưu hoặc chuyển công tác.

Cách làm:

• Tìm hiểu quy trình của cơ sở trước — mỗi nơi có quy định riêng.
• Tìm người mới trước khi nói, nếu có thể — bàn kín với người bạn nhắm tới.
• Nói với bộ phận đào tạo để được hướng dẫn.
• Trình bày lý do chuyên nghiệp — về sự phù hợp chuyên môn, không về xung đột cá nhân, trừ khi có vấn đề nghiêm trọng cần nêu.
• Làm rõ về dữ liệu và công trình đang dở — ai giữ, ai được dùng.
• Chuẩn bị cho phản ứng — có thể không dễ chịu.

Về chi phí: đổi người hướng dẫn thường làm chậm tiến độ. Cần cân nhắc giữa chi phí đó với chi phí của việc tiếp tục trong tình trạng hiện tại.

Về nỗi lo ảnh hưởng tới việc học

Đây là rào cản lớn nhất khiến học viên im lặng, và nỗi lo đó có cơ sở.

• Nhiều cơ sở có quy định bảo vệ người phản ánh — nên tìm hiểu.
• Việc ghi chép đầy đủ là bảo vệ tốt nhất cho bạn.
• Hỏi tư vấn trước khi hành động — bộ phận đào tạo có thể tư vấn cách xử lý bảo vệ được cả quyền lợi lẫn tiến độ của bạn.
• Việc im lặng thường khiến tình trạng tiếp diễn với người sau — nhưng đây là cân nhắc của bạn, không phải nghĩa vụ.

Phòng ngừa từ đầu

• Nói chuyện với học viên hiện tại và cũ trước khi chọn.
• Hỏi về cách làm việc — tần suất gặp, cách phản hồi, kỳ vọng.
• Thoả thuận kỳ vọng ngay từ đầu bằng văn bản nếu được.
• Cân nhắc đồng hướng dẫn — có hai người giảm rủi ro phụ thuộc đáng kể.
• Xây quan hệ với nhiều người trong khoa ngay từ sớm.

Một điều đáng nhớ

Quan hệ này quan trọng nhưng nó là quan hệ nghề nghiệp, không phải quan hệ mà bạn phải chịu đựng mọi thứ.

Người hướng dẫn tốt làm bạn mạnh lên và độc lập hơn theo thời gian. Nếu sau vài năm bạn thấy mình sợ hãi và phụ thuộc hơn, đó là dấu hiệu đáng xem xét — và việc xem xét đó không phải là vô ơn.

Câu hỏi thường gặp