Viết đề cương nghiên cứu: bản kế hoạch quyết định phần còn lại

Đề cương nghiên cứu thường được xem là thủ tục phải qua để bắt đầu làm luận văn.

Nhưng nó là bản kế hoạch quyết định phần còn lại — một đề cương chặt chẽ tiết kiệm nhiều tháng, còn một đề cương mơ hồ khiến bạn phát hiện vấn đề khi đã thu thập xong dữ liệu và không sửa được nữa.

Các phần thường có

Lưu ý: yêu cầu về cấu trúc và độ dài khác nhau giữa các cơ sở — hãy lấy mẫu và quy định của nơi bạn học trước khi viết.

• Đặt vấn đề — bối cảnh và vì sao vấn đề này đáng nghiên cứu.
• Tổng quan tài liệu — hiện trạng và khoảng trống.
• Câu hỏi hoặc mục tiêu nghiên cứu.
• Phương pháp — bạn sẽ trả lời câu hỏi đó bằng cách nào.
• Kết quả dự kiến và ý nghĩa.
• Kế hoạch thời gian.
• Tài liệu tham khảo.

Đặt vấn đề

• Bắt đầu từ điều người đọc đã biết, dẫn tới chỗ chưa biết.
• Nêu rõ vấn đề thực tiễn hoặc khoảng trống lý thuyết mà bạn nhắm tới.
• Ngắn gọn — đây không phải chỗ trình bày mọi thứ bạn biết.
• Tránh mở đầu quá rộng — bắt đầu từ những khẳng định chung chung về tầm quan trọng của lĩnh vực là lỗi phổ biến và nó không thuyết phục ai.

Câu hỏi nghiên cứu

Đây là phần quan trọng nhất và hay bị viết mơ hồ nhất.

• Viết được thành một câu. Nếu không viết được, bạn chưa rõ mình định làm gì.
• Cụ thể — nêu rõ đối tượng, phạm vi, biến số nếu có.
• Trả lời được bằng bằng chứng, không phải bằng quan điểm.
• Số lượng vừa phải — quá nhiều câu hỏi là dấu hiệu chưa xác định được điều cốt lõi.
• Nếu có giả thuyết, nêu rõ và nêu cả cơ sở của giả thuyết đó.

Phép thử: nói câu hỏi của bạn cho một người trong ngành nhưng khác chuyên môn hẹp. Nếu họ hiểu ngay bạn định tìm ra gì, câu hỏi đã đủ rõ.

Phương pháp — phần bị chấm khắt khe nhất

• Nêu rõ bạn sẽ làm gì, không chỉ nêu bạn sẽ dùng phương pháp nào.
• Đối tượng và cách chọn mẫu — tiêu chí đưa vào và loại ra.
• Cỡ mẫu và căn cứ — không viết một con số tròn mà không giải thích.
• Công cụ đo — dùng công cụ đã được kiểm chứng nếu có.
• Cách thu thập dữ liệu — ở đâu, khi nào, ai thực hiện.
• Cách phân tích — quyết định trước, không để tới khi có dữ liệu.
• Vấn đề đạo đức — nếu có người tham gia, nêu kế hoạch xin phê duyệt và cách bảo vệ người tham gia.

Nêu vì sao chọn phương pháp này chứ không phải cách khác — đây là điều hội đồng hỏi nhiều nhất và nhiều đề cương bỏ qua.

Tính khả thi — chỗ đề cương hay bị bác

Hội đồng thường bác đề cương vì tính khả thi hơn là vì ý tưởng:

• Bạn tiếp cận được dữ liệu hoặc đối tượng không? Nếu phụ thuộc vào đơn vị khác, đã có xác nhận chưa?
• Có thiết bị và kinh phí cần thiết không?
• Thời gian đủ không? Thu thập dữ liệu thường mất gấp rưỡi tới gấp đôi dự kiến.
• Bạn có kỹ năng cần thiết không, hay cần học thêm — và thời gian học đó đã được tính chưa?

Việc nên làm: nêu rủi ro và phương án dự phòng. Điều này cho thấy bạn đã nghĩ kỹ, và hội đồng đánh giá cao nó — trái với suy nghĩ rằng nêu rủi ro làm đề cương yếu đi.

Kế hoạch thời gian

• Chia theo giai đoạn với mốc cụ thể.
• Thực tế — dự trù thời gian cho các khâu thường bị đánh giá thấp: xin phê duyệt đạo đức, xin phép tiếp cận, thu thập dữ liệu, chờ phản hồi.
• Chừa thời gian cho việc viết — đây là khâu nhiều người tính thiếu nhất.
• Với người vừa làm vừa học, tính theo số giờ thật bạn có mỗi tuần.

Các lỗi thường gặp

• Câu hỏi nghiên cứu mơ hồ hoặc quá rộng.
• Tổng quan tài liệu viết thành danh sách, không dẫn tới khoảng trống.
• Phương pháp sơ sài — nêu sẽ làm gì mà không nêu làm thế nào.
• Không nêu cỡ mẫu hoặc nêu mà không có căn cứ.
• Quá tham vọng so với thời gian và nguồn lực.
• Không nêu rủi ro — làm hội đồng nghi ngờ bạn chưa nghĩ kỹ.
• Kế hoạch thời gian không thực tế.
• Bỏ qua phần đạo đức khi nghiên cứu có người tham gia.
• Tài liệu tham khảo cũ — không có công trình trong vài năm gần đây.

Bảo vệ đề cương

• Mục tiêu là thuyết phục rằng kế hoạch khả thi và đáng làm — không phải chứng minh bạn đã biết hết.
• Chuẩn bị trả lời vì sao chọn phương pháp này.
• Chuẩn bị nói về rủi ro và phương án dự phòng.
• Biết rõ đóng góp mới của đề tài là gì — câu này gần như luôn được hỏi.
• Nếu bị góp ý phải thu hẹp, đó thường là góp ý tốt — hội đồng có kinh nghiệm và họ thấy trước vấn đề bạn chưa thấy.
• Ghi lại mọi góp ý — chúng định hình phần còn lại của công việc.

Sau khi bảo vệ đề cương

• Sửa theo góp ý và gửi bản cập nhật cho người hướng dẫn.
• Bắt đầu các thủ tục cần thời gian ngay — xin phê duyệt đạo đức, xin phép tiếp cận.
• Đề cương là kế hoạch, không phải cam kết cứng — điều chỉnh là bình thường, nhưng cần bàn với người hướng dẫn và ghi lại lý do.
• Giữ bản đề cương — bạn sẽ dùng lại nhiều phần khi viết luận văn, đặc biệt phần tổng quan và phương pháp.

Một điều đáng nhớ

Thời gian bỏ ra để viết đề cương kỹ không phải thời gian mất đi khỏi việc nghiên cứu — nó chính là phần đầu của việc nghiên cứu.

Và nó là lúc duy nhất bạn còn sửa được thiết kế mà chưa mất gì. Sau khi thu thập dữ liệu, phần lớn quyết định đã cố định.

Câu hỏi thường gặp