Phần lớn tài liệu nghiên cứu quan trọng được viết bằng tiếng Anh, và nhiều học viên thấy đây là rào cản lớn nhất.
Nhưng khó khăn thường không nằm ở trình độ ngôn ngữ — nó nằm ở việc đọc sai cách. Người bản ngữ cũng không đọc bài báo khoa học từ đầu tới cuối.
Sự thật ít được nói
- Không ai đọc hết mọi bài họ trích dẫn. Nhà nghiên cứu có kinh nghiệm đọc phần lớn bài ở mức lướt, và chỉ đọc kỹ vài bài thật sự cần.
- Đọc từ đầu tới cuối là cách chậm nhất và ít hiệu quả nhất.
- Bạn không cần hiểu mọi câu — bạn cần lấy được điều mình cần từ bài đó.
- Đọc nhanh dần theo thời gian vì bạn quen dần với thuật ngữ và cấu trúc, không phải vì tiếng Anh của bạn tốt lên.
Thứ tự đọc một bài báo
Kỹ thuật cơ bản và hiệu quả nhất:
Vòng một — quyết định có đọc tiếp không (vài phút):
- Tiêu đề và tóm tắt.
- Câu cuối phần mở đầu — thường nêu mục tiêu bài.
- Phần kết luận.
- Nhìn qua các hình và bảng.
Sau vòng này bạn biết bài làm gì và có liên quan tới bạn không. Phần lớn bài dừng ở đây.
Vòng hai — hiểu bài (nếu có liên quan):
- Đọc kỹ hình và bảng cùng chú thích — dữ liệu thật nằm ở đây.
- Đọc phần kết quả.
- Đọc phần bàn luận.
- Ghi lại điểm chính bằng lời của bạn.
Vòng ba — chỉ với bài cốt lõi:
- Đọc kỹ phương pháp — nếu bạn định làm tương tự hoặc cần đánh giá độ tin cậy.
- Đọc phần mở đầu đầy đủ để nắm bối cảnh.
- Xem các tài liệu họ trích dẫn.
Xử lý từ vựng
- Đừng tra mọi từ không biết — đọc hết đoạn trước, nhiều từ tự sáng nghĩa từ ngữ cảnh.
- Phân biệt từ chuyên ngành với từ thường. Từ chuyên ngành phải hiểu chính xác; từ thường thường không ảnh hưởng tới ý chính.
- Lập danh sách thuật ngữ của riêng bạn — mỗi lĩnh vực chỉ có vài trăm thuật ngữ cốt lõi, và sau vài tháng bạn thuộc gần hết.
- Chú ý từ có nghĩa khác trong chuyên ngành — nhiều từ thông dụng mang nghĩa kỹ thuật riêng, và đây là nguồn hiểu sai lớn nhất.
- Đọc bản tiếng Việt nếu có để nắm khái niệm trước, rồi quay lại bản gốc — nhưng trích dẫn theo bản gốc.
Các cấu trúc câu hay gây khó
- Câu dài nhiều mệnh đề — tìm chủ ngữ và động từ chính trước, phần còn lại là bổ sung.
- Câu bị động — rất phổ biến trong văn khoa học. Tự chuyển sang chủ động trong đầu.
- Cách nói dè dặt — các cụm như có thể gợi ý, dường như, có xu hướng. Đây không phải sự thiếu tự tin mà là chuẩn mực trong khoa học, và nó quan trọng: kết quả gợi ý khác hẳn kết quả chứng minh.
- Viết tắt — thường được định nghĩa lần đầu xuất hiện, hãy ghi lại.
Đọc có chọn lọc
Với một chủ đề, bạn không đọc mọi bài mà đọc theo lớp:
- Bắt đầu từ một bài tổng quan gần đây — nó cho bạn bản đồ lĩnh vực trong một lần đọc.
- Từ đó tìm các công trình gốc quan trọng mà bài tổng quan nhắc tới.
- Tra ngược — xem bài nào trích dẫn công trình gốc đó để tìm nghiên cứu mới hơn.
- Ưu tiên bài gần với câu hỏi của bạn nhất, không phải bài dễ đọc nhất.
Ghi chép khi đọc
- Ghi bằng lời của bạn, không chép nguyên câu — điều này vừa giúp nhớ vừa tránh vô tình đạo văn về sau.
- Ghi cả nguồn đầy đủ ngay — tìm lại sau rất mất thời gian.
- Ghi lý do bài này liên quan tới bạn — sáu tháng sau bạn sẽ không nhớ.
- Nếu chép nguyên văn, đánh dấu rõ bằng dấu ngoặc kép ngay lúc chép. Nhiều vụ đạo văn không cố ý bắt đầu từ một ghi chép không đánh dấu.
- Dùng phần mềm quản lý tài liệu tham khảo ngay từ bài đầu tiên.
Xây thói quen đọc bền
- Đọc đều mỗi tuần hơn là đọc dồn — vài bài mỗi tuần suốt hai năm nhiều hơn nhiều so với những đợt đọc dồn rồi ngưng.
- Đặt lượng nhỏ và giữ được — hai bài mỗi tuần bạn làm được tốt hơn mười bài bạn không làm.
- Tham gia nhóm đọc nếu có — thảo luận giúp hiểu sâu hơn nhiều so với đọc một mình.
- Đặt cảnh báo cho từ khoá của bạn để bài mới tự tới.
- Đọc cả bài ngoài chuyên môn hẹp — ý tưởng hay thường tới từ đó.
Nếu tiếng Anh còn yếu
- Bắt đầu từ bài tổng quan — chúng được viết dễ hiểu hơn bài nghiên cứu gốc.
- Đọc lại bài bạn đã hiểu — quen dần với cách diễn đạt.
- Công cụ dịch giúp nắm ý, nhưng luôn kiểm lại thuật ngữ với bản gốc — dịch máy hay sai đúng chỗ thuật ngữ chuyên ngành.
- Trình độ sẽ lên — sau một năm đọc đều, phần lớn học viên đọc nhanh gấp nhiều lần lúc đầu.
- Đừng để việc này ngăn bạn bắt đầu — bạn học đọc bằng cách đọc, không bằng cách đợi tới khi đủ giỏi.
Một điều đáng nhớ
Mục tiêu không phải là đọc được mọi bài, mà là biết bài nào đáng đọc kỹ và lấy được điều bạn cần từ nó.
Đó là một kỹ năng có kỹ thuật cụ thể, và nó lên nhanh hơn trình độ ngôn ngữ rất nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Có phải đọc bài báo từ đầu tới cuối không?
Không. Đọc theo vòng — tiêu đề, tóm tắt, kết luận và hình trước để quyết định có đọc tiếp không. Phần lớn bài dừng ở vòng này.
Có nên tra mọi từ không biết?
Không. Đọc hết đoạn trước vì nhiều từ tự sáng nghĩa từ ngữ cảnh. Chỉ cần hiểu chính xác từ chuyên ngành.
Nguồn hiểu sai lớn nhất là gì?
Từ thông dụng mang nghĩa kỹ thuật riêng trong chuyên ngành — và các cách nói dè dặt, vì kết quả gợi ý khác hẳn kết quả chứng minh.
Ghi chép thế nào để tránh đạo văn sau này?
Ghi bằng lời của bạn, và nếu chép nguyên văn thì đánh dấu bằng dấu ngoặc kép ngay lúc chép — nhiều vụ đạo văn không cố ý bắt đầu từ ghi chép không đánh dấu.
Tiếng Anh còn yếu thì nên bắt đầu từ đâu?
Từ các bài tổng quan vì chúng viết dễ hiểu hơn bài nghiên cứu gốc — và đừng đợi tới khi đủ giỏi, bạn học đọc bằng cách đọc.
