Các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo sinh đã trở thành một phần công việc của nhiều học viên, và các cơ sở đào tạo đang lần lượt ban hành quy định.
Lưu ý quan trọng và bao trùm cả bài: quy định về vấn đề này thay đổi rất nhanh và khác nhau giữa các cơ sở, các chương trình, thậm chí giữa các người hướng dẫn. Hãy kiểm tra quy định áp dụng cho bạn và hỏi người hướng dẫn trước khi dùng.
Ba nguyên tắc đã rõ
Một: bạn chịu trách nhiệm về mọi thứ nộp lên. Kể cả phần công cụ tạo ra. Nếu nó bịa một nguồn, đó là sai sót của bạn. Nếu nội dung trùng với công trình khác, đó là vấn đề của bạn.
Hai: bạn sẽ phải bảo vệ. Bạn phải giải thích được mọi thứ trong luận văn — mọi lựa chọn, mọi con số, mọi lập luận. Điều này tự nó đặt ra giới hạn thực tế cho việc dùng công cụ.
Ba: minh bạch. Xu hướng chung là yêu cầu khai báo. Chi phí của việc khai báo thừa gần bằng không; chi phí của việc không khai báo khi bị yêu cầu có thể là huỷ kết quả.
Các cách dùng thường được chấp nhận
- Hỗ trợ ngôn ngữ — sửa ngữ pháp, cải thiện diễn đạt. Đặc biệt có giá trị với người viết bằng tiếng Anh.
- Hỗ trợ lập trình — viết mã phân tích, tìm lỗi, giải thích đoạn mã. Với điều kiện bạn hiểu và kiểm tra được mã đó.
- Tóm tắt tài liệu để định hướng — nhưng vẫn phải đọc bản gốc trước khi trích dẫn.
- Đặt câu hỏi phản biện cho lập luận của bạn.
- Việc hành chính — định dạng, soạn thư.
- Giải thích khái niệm ngoài chuyên môn hẹp — nhưng cần kiểm chứng.
Các ranh giới
- Không dùng để tạo dữ liệu hoặc kết quả trình bày như dữ liệu thật. Đây là gian lận, không phải vùng xám.
- Không để công cụ tạo tài liệu tham khảo. Chúng bịa ra nguồn nghe rất thật — tên tác giả, tên bài, năm và số trang đều hợp lý nhưng không tồn tại. Đây là nguyên nhân của nhiều sự cố đã xảy ra ở nhiều nơi.
- Không bao giờ trích dẫn tài liệu bạn chưa tự đọc.
- Cẩn thận với việc dùng để viết nội dung — nhiều quy định phân biệt rõ hỗ trợ ngôn ngữ với tạo nội dung.
- Kiểm chứng mọi thông tin và số liệu với nguồn gốc.
Điều quan trọng nhất với học viên
Ngoài quy định, có một lý do thực tế để cẩn trọng:
Giai đoạn làm luận văn là lúc bạn rèn kỹ năng viết học thuật và kỹ năng tổng hợp. Để công cụ làm thay tước đi chính phần đó — và bạn sẽ thiếu nó khi cần tự làm sau này.
Ranh giới hữu ích: dùng để nhận phản hồi về bản nháp của mình thay vì để tạo bản nháp. Cách này giữ được việc học mà vẫn tận dụng được công cụ.
Rủi ro về bảo mật
Phần ít được nghĩ tới:
- Dữ liệu bạn nhập có thể được lưu — kiểm tra chính sách của công cụ.
- Không nhập dữ liệu nghiên cứu chưa công bố nếu chưa rõ về chính sách.
- Không nhập dữ liệu cá nhân của người tham gia nghiên cứu — điều này có thể vi phạm cam kết trong hồ sơ đạo đức của bạn.
- Không nhập tài liệu thuộc bí mật của cơ quan nếu đề tài gắn với nơi bạn làm việc.
- Cẩn thận với ý tưởng chưa công bố của chính bạn.
Về công cụ phát hiện
Điểm cần biết rõ vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới bạn:
- Nhiều cơ sở dùng công cụ kiểm tra — hãy hỏi trước để biết.
- Độ tin cậy còn hạn chế, và có nguy cơ kết luận sai với bài của người thật.
- Đặc biệt với người viết bằng ngoại ngữ — văn phong đơn giản và cấu trúc đều đặn của họ trùng với đặc điểm mà công cụ nhận diện. Đây là bất lợi thật.
- Cách tự bảo vệ: lưu các bản nháp và lịch sử chỉnh sửa. Đây là bằng chứng về quá trình làm việc của bạn nếu bị chất vấn — và là lý do nên viết trên công cụ có lưu phiên bản.
Khai báo
- Kiểm tra yêu cầu của cơ sở — nhiều nơi nay có mẫu khai báo.
- Nêu cụ thể — công cụ nào, dùng cho phần nào, ở mức nào.
- Khai báo khi phân vân.
- Hỏi người hướng dẫn — họ có thể có yêu cầu riêng chặt hơn quy định chung.
Điều công cụ không thay được
- Đặt câu hỏi nghiên cứu đáng giá — đòi hỏi hiểu khoảng trống thật của lĩnh vực.
- Phán đoán về phương pháp phù hợp với bối cảnh cụ thể của bạn.
- Hiểu dữ liệu của chính bạn — nhận ra khi một kết quả không hợp lý.
- Diễn giải trong bối cảnh mà bạn đã nghiên cứu nhiều năm.
- Chịu trách nhiệm.
Câu hỏi tự kiểm tra
Trước khi dùng công cụ cho một việc:
- Quy định của cơ sở và của người hướng dẫn nói gì?
- Tôi có kiểm chứng được kết quả không?
- Tôi có giải thích được nó khi bảo vệ không?
- Dữ liệu tôi nhập có nhạy cảm không?
- Việc này có nằm trong phần tôi cần rèn kỹ năng không?
- Nếu việc này được công khai, tôi có thoải mái không?
Nếu bị nghi ngờ oan
- Xuất trình bản nháp và lịch sử chỉnh sửa.
- Giải thích quá trình làm việc — nguồn nào bạn đọc, ghi chép của bạn.
- Đề nghị trình bày trực tiếp nội dung — người hiểu công trình của mình sẽ giải thích được.
- Nói với người hướng dẫn và tìm hiểu quy trình giải trình của cơ sở.
- Nêu rằng công cụ phát hiện có giới hạn, đặc biệt với người viết bằng ngoại ngữ — điều này đã được nhiều tổ chức giáo dục thừa nhận.
Một điều đáng nhớ
Công nghệ sẽ thay đổi và quy định sẽ đổi theo. Nhưng có một phép thử đơn giản không đổi:
Bạn có bảo vệ được mọi câu trong luận văn của mình không?
Nếu có, cách bạn dùng công cụ có lẽ ổn. Nếu không, thì vấn đề không nằm ở quy định mà ở chỗ luận văn đó chưa thực sự là của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên tắc quan trọng nhất là gì?
Bạn chịu trách nhiệm về mọi thứ nộp lên, kể cả phần công cụ tạo ra — và bạn sẽ phải bảo vệ, tức là giải thích được mọi thứ trong luận văn.
Rủi ro lớn nhất về nội dung?
Công cụ bịa tài liệu tham khảo nghe rất thật — tên tác giả, tên bài, năm và số trang đều hợp lý nhưng không tồn tại. Không bao giờ trích dẫn tài liệu bạn chưa tự đọc.
Ranh giới hữu ích cho học viên là gì?
Dùng để nhận phản hồi về bản nháp của mình thay vì để tạo bản nháp — cách này giữ được việc rèn kỹ năng viết mà vẫn tận dụng được công cụ.
Có được nhập dữ liệu nghiên cứu vào công cụ không?
Không nên nếu chưa rõ chính sách, và tuyệt đối không nhập dữ liệu cá nhân của người tham gia vì có thể vi phạm cam kết trong hồ sơ đạo đức.
Bị nghi ngờ oan thì làm gì?
Xuất trình bản nháp và lịch sử chỉnh sửa, giải thích quá trình làm việc, và đề nghị trình bày trực tiếp nội dung — người hiểu công trình của mình sẽ giải thích được.
