Khi luận văn của bạn được viết thành bài báo, câu hỏi ai đứng tên và theo thứ tự nào xuất hiện.
Học viên ở thế yếu nhất trong các tranh chấp này — bạn phụ thuộc vào người hướng dẫn về tiến độ, về thư giới thiệu, về cơ hội tiếp theo. Nhưng có vài việc đơn giản làm từ đầu tránh được phần lớn vấn đề.
Nguyên tắc chung về tiêu chí tác giả
Tiêu chí cụ thể khác nhau giữa các ngành và các tạp chí — hãy tra cứu hướng dẫn của tạp chí bạn gửi và của cơ sở bạn học. Nhưng có các nguyên tắc được thừa nhận rộng rãi:
- Có đóng góp trí tuệ đáng kể — thiết kế, thu thập hoặc phân tích dữ liệu, diễn giải kết quả.
- Tham gia viết hoặc sửa nội dung ở mức có ý nghĩa.
- Duyệt bản cuối trước khi gửi.
- Chịu trách nhiệm về công trình.
Hệ quả: đứng tên đồng nghĩa với chịu trách nhiệm. Nếu công trình có vấn đề, tên bạn ở đó suốt đời.
Vị trí của học viên
Trong phần lớn trường hợp, nếu luận văn là công trình của bạn:
- Bạn thường là tác giả chính của bài báo viết từ luận văn.
- Người hướng dẫn thường đứng tên vì có đóng góp về thiết kế và diễn giải.
- Vị trí và thứ tự tuỳ tập quán ngành — ở nhiều ngành thực nghiệm, người hướng dẫn ở vị trí cuối.
Nhưng điều này không tự động — nó phụ thuộc vào đóng góp thực tế và vào thoả thuận.
Hỏi từ đầu
Đây là việc quan trọng nhất trong bài này, và nó khó vì cảm giác ngại.
Thời điểm hỏi: khi bắt đầu, hoặc khi bắt đầu một dự án cụ thể — không phải khi bài đã viết xong.
Cách hỏi: đặt như một câu hỏi về quy tắc, không như một yêu cầu cá nhân. Ví dụ: nguyên tắc về quyền tác giả trong nhóm mình thế nào ạ, em muốn hiểu để làm cho đúng.
Nên làm rõ:
- Ai dự kiến đứng tên trên bài từ luận văn của bạn.
- Thứ tự dự kiến và tiêu chí thay đổi nếu đóng góp thực tế khác đi.
- Ai là tác giả liên hệ.
- Bạn có được viết bản thảo đầu không — đây là điều nên đề nghị, vì nó là kỹ năng bạn cần học.
- Ai được dùng dữ liệu cho công trình sau này.
- Điều gì xảy ra nếu bạn tốt nghiệp trước khi bài được đăng.
Ghi lại — một thư điện tử tóm tắt gửi cho người hướng dẫn là đủ. Điều này không phải thiếu tin tưởng; nó bảo vệ quan hệ giữa hai bên.
Các thực hành không đúng
- Thêm tên người không đóng góp — người có chức vụ, người cấp kinh phí. Điều này làm loãng trách nhiệm và ngày càng bị coi là vi phạm.
- Bỏ tên người có đóng góp thật — thường là học viên, và đây là thực hành gây thiệt hại trực tiếp cho sự nghiệp người bị bỏ.
- Thêm tên mà không hỏi — người được thêm có quyền từ chối.
- Đặt học viên ở vị trí không tương xứng với đóng góp thật.
Tự bảo vệ
- Ghi chép công việc của mình — nhật ký nghiên cứu, mã nguồn có lưu phiên bản, bản nháp có dấu thời gian.
- Lưu thư từ về phân công và về các quyết định.
- Giữ bản dữ liệu của mình trong phạm vi được phép, và làm rõ điều này bằng văn bản.
- Chủ động viết bản thảo — người viết bản thảo đầu thường ở vị trí tác giả chính.
- Nêu sớm nếu thấy không ổn — càng để lâu càng khó.
Khi có bất đồng
- Trao đổi trực tiếp trước — nhiều trường hợp là hiểu nhầm về kỳ vọng.
- Tham chiếu tới tiêu chí chung của ngành hoặc của tạp chí, thay vì đặt vấn đề như yêu cầu cá nhân. Điều này làm cuộc trao đổi bớt căng đáng kể.
- Trình bày đóng góp cụ thể của mình bằng bằng chứng.
- Nếu không giải quyết được, tìm người thứ ba — bộ phận đào tạo, một giảng viên khác bạn tin, hoặc bộ phận phụ trách liêm chính nghiên cứu.
- Tìm hiểu quy định của cơ sở — hầu hết đều có quy định về tranh chấp quyền tác giả.
- Cân nhắc chi phí quan hệ — đây là tính toán cá nhân và không ai quyết thay được.
Nếu bị yêu cầu làm điều không đúng
Tình huống khó nhất: bạn được yêu cầu thêm tên người không đóng góp, hoặc bỏ tên người có đóng góp.
- Nêu quan ngại dưới dạng câu hỏi — tham chiếu tới tiêu chí của tạp chí.
- Ghi lại nội dung yêu cầu và thời gian.
- Tìm người thứ ba nếu không được giải quyết.
- Đừng ký tên vào công trình bạn biết có vấn đề — tên bạn ở đó suốt đời, và bạn chịu trách nhiệm.
- Tìm hiểu quy định bảo vệ người phản ánh tại cơ sở.
Sau khi tốt nghiệp
- Làm rõ trước khi rời đi — ai viết bài từ luận văn, khi nào, ai đứng tên.
- Giữ bản dữ liệu và bản thảo theo thoả thuận.
- Cập nhật thông tin liên hệ — bạn cần nhận được thư khi bài được đăng.
- Nếu bài chưa được viết sau một thời gian dài, hỏi về khả năng bạn tự viết.
Một điều đáng nhớ
Cuộc trò chuyện về quyền tác giả ở đầu dự án luôn hơi ngại — nó có vẻ như thiếu tin tưởng khi mọi người đang hào hứng.
Nhưng cuộc trò chuyện khó thật sự là cuộc trò chuyện diễn ra hai năm sau, khi bài đã viết xong và kỳ vọng của mỗi người đã khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Học viên có được đứng tên tác giả chính không?
Trong phần lớn trường hợp nếu luận văn là công trình của bạn thì có — nhưng điều này không tự động, nó phụ thuộc vào đóng góp thực tế và vào thoả thuận.
Khi nào nên hỏi về quyền tác giả?
Khi bắt đầu dự án, không phải khi bài đã viết xong. Đặt như một câu hỏi về quy tắc trong nhóm chứ không như một yêu cầu cá nhân.
Cách tự bảo vệ hiệu quả nhất?
Ghi chép công việc của mình có dấu thời gian, lưu thư từ về phân công, và chủ động viết bản thảo đầu — người viết bản thảo thường ở vị trí tác giả chính.
Cách nêu bất đồng cho bớt căng?
Tham chiếu tới tiêu chí chung của ngành hoặc của tạp chí thay vì đặt vấn đề như yêu cầu cá nhân.
Bị yêu cầu thêm tên người không đóng góp thì sao?
Nêu quan ngại dưới dạng câu hỏi tham chiếu tiêu chí tạp chí, ghi lại yêu cầu, và tìm người thứ ba nếu không được giải quyết. Đừng ký tên vào công trình bạn biết có vấn đề.
