Khi muốn bỏ: phân biệt giai đoạn khó với quyết định đúng

Gần như ai học sau đại học cũng có giai đoạn muốn bỏ. Đây là điều ít được nói ra, nên người đang trải qua thường nghĩ chỉ mình mới thế.

Câu hỏi không phải là bạn có yếu đuối không — mà là phân biệt một giai đoạn khó sẽ qua với một vấn đề thật cần xử lý.

Giai đoạn khó — thường qua được

• Vùng trũng giữa chặng. Cái mới đã hết, đích còn xa. Đây là giai đoạn được nhắc tới nhiều nhất.
• Sau một thất bại cụ thể — thí nghiệm không ra, bài bị từ chối, nhận xét nặng.
• Giai đoạn viết — nhiều người thấy nặng nhất ở đây, vì không còn lịch và không ai chờ.
• Kiệt sức tạm thời do làm quá nhiều trong một giai đoạn.
• So sánh với người khác đang tiến nhanh hơn.

Vấn đề thật — cần xem xét nghiêm túc

• Bạn nhận ra mình không thích chính công việc nghiên cứu, không chỉ đề tài này.
• Mục tiêu ban đầu không còn phù hợp — bạn học để làm giảng viên nhưng nay không muốn nữa.
• Vấn đề nghiêm trọng với người hướng dẫn mà không giải quyết được.
• Sức khoẻ thể chất hoặc tinh thần đang xấu đi rõ rệt.
• Hoàn cảnh gia đình hoặc tài chính thay đổi căn bản.
• Đã nhiều năm mà không có tiến triển dù đã thử nhiều cách.

Cách phân biệt: hỏi mình câu này — nếu ngày mai mọi rào cản hiện tại biến mất, tôi có muốn tiếp tục không? Nếu câu trả lời vẫn là không, đó là tín hiệu khác với việc chỉ đang mệt.

Đừng quyết định trong lúc cạn kiệt

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất trong bài này.

Quyết định lớn đưa ra khi đang kiệt sức, mất ngủ, hoặc trong giai đoạn tâm trạng xuống thường không phải quyết định tốt nhất.

Việc nên làm trước:

• Nghỉ thật một thời gian nếu có thể — nhiều nơi cho bảo lưu.
• Xử lý phần sức khoẻ trước — nếu có dấu hiệu về tâm lý, tìm hỗ trợ chuyên môn. Nhiều người thấy vấn đề trông rất khác sau khi được điều trị.
• Nói với người ngoài — người không trong hệ thống thường cho góc nhìn mới.
• Cho mình một khoảng thời gian — quyết định sau ba tháng thay vì trong tuần này.

Các phương án trước khi bỏ hẳn

Nhiều người không biết là có:

Bảo lưu. Tạm dừng có thời hạn rồi quay lại. Đây là lựa chọn nhiều người dùng và bạn không mất những gì đã học.

Gia hạn thời gian hoàn thành.

Thu hẹp phạm vi đề tài để hoàn thành được với những gì đã có. Một luận văn khiêm tốn được bảo vệ hơn một đề tài lớn bỏ dở.

Đổi đề tài nếu vấn đề nằm ở hướng nghiên cứu.

Đổi người hướng dẫn nếu vấn đề nằm ở quan hệ đó.

Chuyển sang hình thức vừa làm vừa học nếu cơ sở cho phép — chậm hơn nhưng bền hơn.

Với nghiên cứu sinh: ở một số nơi có thể chuyển hướng để nhận bằng thạc sĩ dựa trên công việc đã làm. Hỏi bộ phận đào tạo về khả năng này.

Việc nên làm: hỏi bộ phận đào tạo về các phương án. Nhiều người bỏ mà chưa từng hỏi.

Nói với người hướng dẫn

• Nói sớm, đừng biến mất — phần lớn người hướng dẫn đã gặp tình huống này nhiều lần.
• Nói thật về hoàn cảnh — họ không đoán được nếu bạn không nói.
• Hỏi về các phương án — họ có thể biết những gì bạn không biết.
• Nếu vấn đề nằm ở chính quan hệ với họ, tìm người thứ ba — bộ phận đào tạo, một giảng viên khác bạn tin.

Nếu quyết định dừng

Dừng có kế hoạch khác hẳn với biến mất:

• Làm thủ tục chính thức — thông báo, hoàn tất giấy tờ.
• Xin xác nhận về những gì đã hoàn thành — môn học, tín chỉ, các mốc đã qua.
• Làm rõ về dữ liệu và công trình đang dở — ai giữ, bạn có được dùng không, các bài đang viết xử lý thế nào.
• Hoàn tất các nghĩa vụ tài chính nếu có cam kết về học bổng hoặc tài trợ — làm rõ sớm.
• Chia tay tử tế — bạn có thể cần thư giới thiệu, và giới chuyên môn nhỏ hơn bạn nghĩ.
• Lưu lại công việc của mình — bản mềm mọi thứ.

Những gì bạn mang theo

Phần người bỏ dở thường không nhận ra:

• Khả năng nghiên cứu độc lập — tìm thông tin, đánh giá nguồn, thiết kế cách kiểm chứng.
• Khả năng làm việc với dự án dài không có người giám sát hằng ngày.
• Kỹ năng viết và trình bày nội dung phức tạp.
• Phân tích dữ liệu tuỳ ngành.
• Chuyên môn sâu về một lĩnh vực.
• Khả năng chịu đựng sự bất định và thất bại.
• Mạng lưới đã xây dựng.

Những thứ này có giá trị thật ở nhiều vị trí — và nhiều người phát hiện họ hợp với môi trường khác hơn.

Về mặt cảm xúc

• Cảm giác thất bại là bình thường và sẽ nhẹ dần.
• Bạn không nợ ai lời giải thích chi tiết. Một câu ngắn gọn là đủ với phần lớn người hỏi.
• Sẽ có người nói điều không hay — thường là người không hiểu hoàn cảnh của bạn.
• Nhiều người bỏ dở sau này nói đó là quyết định đúng — dù lúc đó rất khó.
• Nếu bạn thấy khó vượt qua, hỗ trợ tâm lý giúp được — đây là một mất mát thật và cần thời gian.

Với người thân

• Nghe hết trước khi phản ứng.
• Đừng nhắc tới chi phí đã bỏ ra — điều này khiến người trong cuộc không dám nói thật.
• Hỏi họ đã tìm hiểu các phương án chưa — bảo lưu, gia hạn, thu hẹp đề tài.
• Nếu có dấu hiệu về sức khoẻ tinh thần, ưu tiên phần đó trước.
• Đừng để họ thấy mình là thất bại của gia đình — điều này để lại vết sâu hơn nhiều so với việc không hoàn thành.

Một điều đáng nhớ

Bắt đầu học sau đại học là một quyết định. Tiếp tục nó cũng là một quyết định — được đưa ra lại mỗi năm, dựa trên hoàn cảnh hiện tại chứ không dựa trên hoàn cảnh lúc bạn bắt đầu.

Nhìn theo cách đó, việc dừng lại khi hoàn cảnh đã đổi không phải bỏ cuộc — nó là ra quyết định dựa trên thông tin bạn không có được lúc đầu.

Câu hỏi thường gặp