Phần lớn người học thạc sĩ và một tỉ lệ đáng kể nghiên cứu sinh ở Việt Nam vừa đi làm vừa học.
Với nhóm này, điều quyết định việc hoàn thành thường không phải năng lực học thuật — mà là cách sắp xếp.
Vì sao nhiều người bỏ dở
- Việc học không có hạn chót cứng. Công việc có hạn, gia đình có việc gấp — còn luận văn thì luôn có thể lùi. Và nó bị lùi cho tới khi quá muộn.
- Giai đoạn viết không có lịch. Lúc còn học môn thì có lịch lên lớp; tới lúc làm luận văn thì không ai chờ bạn, và đây là chỗ phần lớn người dừng lại.
- Kiệt sức tích luỹ. Làm cả ngày rồi học buổi tối, kéo dài nhiều tháng là quá sức.
- Thay đổi ở công việc — thăng chức, dự án lớn, chuyển nơi làm.
- Thay đổi ở gia đình — sinh con, người thân ốm.
- Mất mạch — nghỉ vài tháng rồi quay lại thấy phải đọc lại từ đầu, và ngại.
Chuẩn bị trước khi bắt đầu
Các quyết định trước khi nhập học quyết định nhiều hơn nỗ lực sau đó:
- Chọn chương trình có lịch phù hợp thật — không phải lịch bạn hy vọng sẽ thu xếp được.
- Tính quãng đường đi lại vào lịch. Đây là nguyên nhân bỏ dở phổ biến nhất mà ít ai tính trước.
- Hỏi về chính sách bảo lưu và gia hạn — với người vừa làm vừa học, đây là điều khoản quan trọng nhất.
- Hỏi thời hạn tối đa để hoàn thành chương trình.
- Chọn đề tài nhỏ hơn so với người học toàn thời gian — bạn có ít giờ hơn, đề tài phải tương ứng.
- Nói với người hướng dẫn về hoàn cảnh của bạn ngay từ đầu, để họ đặt kỳ vọng phù hợp.
Thoả thuận với công việc và gia đình
Với nơi làm việc:
- Nói với cấp trên nếu việc học liên quan tới công việc — nhiều nơi hỗ trợ về giờ giấc hoặc chi phí.
- Tìm hiểu chính sách của cơ quan về việc học nâng cao.
- Đừng để việc học ảnh hưởng chất lượng công việc — đó là cách nhanh nhất mất sự ủng hộ.
- Cẩn thận với cam kết ràng buộc nếu cơ quan tài trợ — đọc kỹ điều khoản về thời gian phục vụ sau khi tốt nghiệp.
Với gia đình:
- Nói rõ trước về thời gian và về giai đoạn bận nhất.
- Phân lại việc nhà cho giai đoạn này, cụ thể ai làm gì.
- Giữ một khoảng cho gia đình — nếu việc học chiếm hết thời gian còn lại, mâu thuẫn sẽ đến.
- Nói vì sao bạn học — người hiểu mục đích thì hỗ trợ.
Quản lý thời gian trong giai đoạn học
- Cố định khung giờ và coi như một cuộc hẹn không huỷ được. Với người bận, ba mươi tới sáu mươi phút đều đặn hiệu quả hơn nhiều so với cả ngày cuối tuần.
- Viết đều thay vì dồn — đây là phát hiện lặp lại trong nghiên cứu về năng suất viết. Người viết ít mỗi ngày ra nhiều hơn người chờ khối thời gian lớn.
- Chia nhiệm vụ tới mức làm được trong một buổi — nếu bạn không biết bắt đầu từ đâu, nhiệm vụ chưa đủ nhỏ.
- Kết thúc buổi khi còn biết viết gì tiếp và ghi lại một dòng — buổi sau bạn bắt đầu ngay thay vì mất nửa giờ tìm mạch.
- Tận dụng khoảng chết — đọc lúc chờ, nghe ghi âm lúc đi đường.
- Ngủ đủ. Học khi thiếu ngủ gần như không vào, và bạn đang đốt sức khoẻ để đổi lấy rất ít.
- Đừng nhận thêm việc lớn trong giai đoạn này nếu tránh được.
Giai đoạn viết — chỗ nguy hiểm nhất
Đây là nơi phần lớn người vừa làm vừa học dừng lại:
- Tự tạo hạn chót — hẹn gửi bản thảo cho người hướng dẫn vào ngày cụ thể, để có ràng buộc bên ngoài.
- Gửi từng phần thay vì chờ xong cả chương — vừa nhận phản hồi sớm vừa tạo nhịp.
- Viết bản đầu không cần hay — nó chỉ cần tồn tại để sửa.
- Tách viết và sửa — làm hai việc cùng lúc là nguyên nhân ngồi hàng giờ ra được một đoạn.
- Tìm người viết cùng — hẹn nhau viết cùng giờ, dù không cùng ngành. Đây là biện pháp chống bỏ cuộc hiệu quả nhất.
Khi đã chậm tiến độ
Thời điểm quyết định — phần lớn người bỏ hẳn ở đây:
- Liên hệ người hướng dẫn ngay, đừng chờ tới khi chậm nhiều hơn. Sự im lặng vì ngại là điều làm tình hình xấu đi.
- Nói thật về hoàn cảnh — phần lớn người hướng dẫn đã gặp tình huống này nhiều lần.
- Đề nghị một kế hoạch mới thực tế thay vì hứa sẽ bù nhanh.
- Hỏi về gia hạn hoặc bảo lưu nếu hoàn cảnh thực sự không cho phép.
- Quay lại bằng việc nhỏ — đọc lại ghi chép, sửa một đoạn. Đừng đợi tới khi có khối thời gian lớn.
- Đừng tự trách — điều đó chỉ làm bạn ngại quay lại hơn.
Nếu hoàn cảnh thật sự không cho phép tiếp tục: xin bảo lưu thay vì bỏ. Nhiều nơi cho phép, và bạn giữ được phần đã học.
Dấu hiệu cần giảm tải
- Thiếu ngủ nhiều tuần liền.
- Sức khoẻ đi xuống rõ.
- Chất lượng công việc giảm.
- Mâu thuẫn với gia đình tăng.
- Không còn thấy gì hứng thú với đề tài.
Với nhiều dấu hiệu cùng lúc: nên bảo lưu hoặc giãn tiến độ, không nên cố. Một tấm bằng không đáng đổi bằng sức khoẻ hay quan hệ gia đình — và bạn có thể quay lại khi hoàn cảnh dễ hơn.
Một điều đáng nhớ
Người vừa làm vừa học hoàn thành được không phải người có nhiều thời gian hơn.
Họ là người đã sắp xếp trước khi bắt đầu — chọn chương trình gần, hỏi trước về gia hạn, chọn đề tài vừa sức, nói với gia đình, và cố định một khung giờ nhỏ mà họ giữ được.
Năm việc đó làm trong một buổi, và chúng quyết định phần lớn kết quả.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người vừa làm vừa học hay bỏ dở?
Vì việc học không có hạn chót cứng — công việc và gia đình có việc gấp, còn luận văn thì luôn có thể lùi, và nó bị lùi cho tới khi quá muộn.
Giai đoạn nào nguy hiểm nhất?
Giai đoạn viết luận văn, khi không còn lịch lên lớp và không ai chờ bạn. Cách xử lý là tự tạo hạn chót bằng cách hẹn gửi bản thảo vào ngày cụ thể.
Nguyên nhân bỏ dở hay bị bỏ qua khi lập kế hoạch?
Quãng đường đi lại. Cần tính nó vào lịch trước khi chọn chương trình, không phải sau.
Nên viết đều hay viết dồn?
Viết đều — người viết ít mỗi ngày ra nhiều hơn người chờ khối thời gian lớn, vì viết đều giữ được mạch và không phải đọc lại từ đầu mỗi lần.
Đã chậm tiến độ thì nên làm gì?
Liên hệ người hướng dẫn ngay và nói thật về hoàn cảnh — sự im lặng vì ngại là điều làm tình hình xấu đi. Rồi đề nghị một kế hoạch mới thực tế thay vì hứa bù nhanh.
